در این آزمایش، شتاب گرانش g را از برد پرتابه بهدست میآوریم. یک توپ را با سرعت ثابت و زاویههای مختلف شلیک میکنی و هر بار برد را از روی متر میخوانی. نظریه میگوید برد با sin(2θ) رابطهٔ خطی دارد و شیبِ آن خط، g را میدهد.
چرا این آزمایش متفاوت است
در فنر هوک یاد گرفتی که عرض از مبدأِ یک برازش خطی، خطای صفرِ ابزار را لو میدهد. همان ترفند اینجا هم کار میکند: متری که با آن برد را میخوانی، خطای صفر دارد و در عرض از مبدأ ظاهر میشود.
اما این آزمایش یک درسِ سختتر هم دارد. وقتی g را حساب کنی، تقریباً بهطور حتم عددی بزرگتر از مقدار واقعی میگیری — و آنقدر بزرگتر که در ± خودت جا نمیشود. دلیلش کششِ هواست: هر شلیک را به یک سمت کوتاه میکند، پس هرگز به شکلِ پراکندگی ظاهر نمیشود و میلهٔ خطای تو نمیبیندش. این تفاوتِ خطای تصادفی و خطای سیستماتیک است: شلیکِ بیشتر اولی را کوچک میکند و با دومی هیچ کاری ندارد.
